Naturan oinarritutako soluzioak eta teknologia, Iruñeko natura-ondarea kudeatzeko binomioa

Iruñeko berdeguneak prest daude teknologiaren erabileran aldaketak egiteko. Belardiek, zuhaitzek eta parterreek haien ziklo begetatiboa aktibatzen dutenean, Lorategi Zerbitzuak horien zaintza birprogramatzen du, ez soilik zereginen berrantolaketari dagokionez, baita eguneratze digitalaren ikuspegitik ere. Urteak dira Udala berdeguneak birnaturalizatzeko eta jasangarri bihurtzeko era jarraituan lan egiten hasi zela naturan oinarritutako soluzioen bidez, baina baita une bakoitzean erabilgarri dagoen teknologia erabiliz ere.

Izan ere, Iruña hiri berdea izatea eta herritarrek hartaz gozatzeko aukera izatea ahalbidetzen duen sistemaren parte garrantzitsua da teknologia. Hiriak 450 espezietako 60.000 zuhaitz ditu parkeetan eta espaloietan inbentariatuta eta geoerreferentziatuta. Tresna horiek, zainketak eta barne-kudeaketa errazteaz gain, horiei buruzko datu espezifikoak eskuratzeko aukera ematen diete herritarrei ‘Hiri-bisorea.’ zerbitzuaren bidez; hau da, herritarrei hiria ‘informazio-geruzen’ arabera ezagutzeko aukera ematen dien hiri-informazioko zerbitzuaren bidez.

Iruñeak, gainera, mota askotako hiri-berdeguneen 3,5 milioi m² baino gehiago ditu, eta horien artean hiriko bi parke historikoak nabarmendu behar dira: Taconera eta Media Luna. Bertakoendako eta bisitariendako, Iruñeko zortzi parke ‘Bizi parkeak’ ekimenean sartuta daude, Parke eta Lorategi Publikoen Espainiako Elkartearen (AEPJP) erreferentziazko webgune espezializatuan. Garapen digital horri esker, modu didaktiko eta dibertigarrian egin daiteke 3Dko bisita birtuala, mapak, fitxa deskribatzaileak eta beste tresna elkarreragile batzuk erabiliz.

Iaz, webgunean sartuta dauden 65 guneetatik, Iruñeko Yamaguchi parkea izan zen tresna horren bidez estatuan gehien bisitatu zena. AEPJPrena bezalako hain foro espezializatu batean internauten errekonozimendu hori baloratu izana da maiatzean PARJAP 2024 sektore horretako estatuko kongresurik garrantzitsuena Iruñean egiteko arrazoietako bat. ‘Hiriaren izaera berdea’, dela natura-ondare gisa, dela paisaiari dagokionez, eta herritarren bizi-kalitatean eragin zuzena duten udal-kudeaketaren jardunbide egokiak izanen dira Biltzarrak maiatzaren 8tik 10era bitartean zabalduko dituen komunikazioetako batzuk.

Uraren erabilera arrazionalizatzea
Iruña aspalditik ari da uraren erabilera murrizten, klimara egokitutako eta ur gutxi eskatzen duten espezieak landatuz, baina baita ureztatze sistemen telekudeaketaren bidez eraginkortasuna lortuz ere. Gaur egun, ureztatze-ekipoen % 80 telekudeaketaren bidez kontrolatzen dira, eta horrek esan nahi du, tokian bertan kudeatzeko behar diren langileak murrizteaz gain, ureztatzeko ur asko aurrezten dela (eta hori da garrantzitsuena), ezarritako sistemak unean-unean egin baititzake doikuntzak, jasotzen duen informazio meteorologikoaren arabera.

Baina, horrez gain, hiriak garapen berriei ere begiratzen die, eta aldi berean beste gailu berritzaile batzuekin ere egiten ditu esperimentuak. Hydroball delakoa da horietako azkena, haririk gabeko gailu esferiko bat, lurperatu egiten dena, eta instalatzen den lurzoruaren hezetasunari eta testurari buruzko parametro ugari bide digitaletik neurtu eta transmititzeko gai diren sentsorez hornitua. Horri esker, ureztatze-dosifikazioa bigarren aldiz doitu daiteke eta, ondorioz, ura aurreztu.
Urari lotutako plangintza-neurrien artean, hiria orain prozesu hidrologikoen integrazioa lantzen ari da, Iruñearen ahultasun klimatikoetako bat eurite handiek eraikitako ingurunean duten eragina baita. Jariatze-urak hiri-drainatze jasangarriaren bidez kudeatuz uraren ziklo naturala erreproduzitu nahi da.

Zuhaiztiak eta zuhaiztien biodibertsitatea zaintzea eta hobetzea
Zuhaitzak ikuskapen bisual soilaren bidez baino sakonago aztertzeko, Udalak erresistografo bat eta tomografo bat erabili ohi ditu. Erresistografo eta tomografo horiek, bai zulaketa arin baten bidez, bai 12 sentsoreko sare bat jarriz, hurrenez hurren, enborren barneko egoeraren irudi digitalak sortzen dituzte, haien egoera baloratzeko. Horri esker, paseatzen dabiltzanen segurtasuna bermatzen da, edo haien iraupenari edo ordezkapenari buruzko erabakiak hartzen dira.

Era berean, zuhaitzen babesaren ikuspegitik, 2017an hiriko hainbat eremutako zuhaitz berezietan tximistorratzak jartzeko proba egin zen; izan ere, teknikariek diotenez, ekaitzen elektrizitateak kaltetzeko aukera gehiago dituzte. Hala, Taconerako sekuoia bati, Aranzadiko zedro bati eta hilerriko sekuoia bati ezarri zitzaizkien.

Azkenean, fenomeno meteorologikoek kaltetu dituztelako edo landaketek huts egin dutelako zein adinagatik bideraezinak diren aleak badaude, udal-kontratak arduratzen dira urtero aleak birjartzeaz, bai eta hiri-garapen berrietan edo hiri-diseinu berrietan zuhaitzak jartzeaz ere. Iaz, 565 ale landatu ziren, eta horiek guztiak zuhaitzak aldizka ikuskatzeko eta mantentzeko ohiko sistemaren parte izatera igaro ziren automatikoki.

Espezieak aukeratzean irizpide asko hartzen dira kontuan. Behar hidrikoa, enborraren eta adaburuen tamaina, sistema erradikularra edo moldagarritasuna dira horietako batzuk; baina batzuetan bereziagoak diren beste batzuk ere erabiltzen dira, hala nola biodibertsitatea. Esate baterako, iaz 14 zumar arrunt (Ulmus minor) landatu ziren, duela urte batzuk grafiosiak larriki kaltetu baitzuen espeziea, eta 2021az geroztik oneratzen ari da, Ministerioaren aleen dohaintzari esker. Orain Milagrosa, Azpilagaña, Iturrama eta Etxabakoitzen daude zumar aleak. Eta laster, Gaztelugibelen ere izanen dira.

Ibaiertzeko eta mendiko basoak
Udal-mugartearen barruan, Iruñeak natur ondareko 60.000 zuhaitz ditu, hiru ibaien (Arga, Elorz eta Sadar) ibaiertzetako eta haien ekosistemetako lerrokaduretan. Horiek guztiak bidezidor, gurutze eta Erdi Aroko zubiekin batera bizi dira. Hiriak 2013an Hispania Nostra Saria irabazi zuen ‘Lurralde- edo Paisaia-Esku Hartzeari’ dagokionez, hain zuzen ere Arga ibai-parkeko tarteetako esku-hartzeengatik. 800.000 m2-ko jarduketa izan zen, ibaiertzeko ia 17,5 kilometroko ibilbidean zehar. Ibai-parkea da erromesaldia Frantziako Donejakue Bidetik egiten dutenen hirira sartzeko bidea.

Baina, horrez gain, Udalak 15 hektarea baso kudeatzen ditu udal-mugarteko biodibertsitatea areagotzeko baso autoktonoak berreskuratzea xede duten baso-lursailetan. Halaber, teknologiarekin esperimentatzen du bere baso-masen kudeaketa egitean. Horren adibide da Nafarroako Gobernuko Nekazaritzako eta Basozaintzako IIrekin garatutako softwarearen proba, zeinak adimen artifiziala erabiltzen baitu masen inbentarioa egiteko. Laser batek 300.000 argi-pultsu jaurtitzen ditu segundoko, eta haren izpiek, zuhaitzaren gainean errebotatzean, puntu-hodeiak sortzen dituzte eta programak interpretatu eta georreferentziatu egiten ditu (diametroa, altuera, enborraren bolumena, etab.). 

Ondoren, programa gai da zuhaitz bakoitzaren informazioa emateko, bai eta maila, partzela eta hektareako metatutako balioei buruzkoa ere, eta baso-masaren batez besteko balioak adierazteko, kudeaketa hobetzeko ondorioetarako. Orain, Ezkabako eta Mendebaldeako baso-lursailei bi baso sortu berri gehitu zaizkie, Agustindarretan eta Mendillorrin dagoeneko CO2 biltegi gisa landatu direnak.